فصل بيست و سوم كندى و سرعت در اجابت مزاج اگر كسى دير به مستراح مىرود و دفعش به كندى است ، يا اگر كسى زود به زود به مستراح رفتن نياز پيدا مىكند ، سببهايى دارد كه از اين قرارند : 1 - شايد از غذا باشد ؛ غذاى قبوضيت‌آور ، غذاى گس‌مزه و غذاى غليظ و لزج سبب مىشوند كه انسان در قضاى حاجت دير كند و مدفوع به سختى دفع شود . درحالىكه اگر غذا لزج نرم و سيلانى باشد ، انسان زودتر به مستراح نياز پيدا مىكند و مدفوع زود روانهء خارج مىشود . 2 - ممكن است ديرجنبى و زودجنبى در چگونگى نيروى دستگاه گوارش نهفته باشد . اگر نيروى رانندهء غذا داراى قدرت كافى باشد ، مواد زائد را دفع مىكند و اگر ناتوان باشد از بيرون راندن آن كوتاه آيد . 3 - ممكن است نيروى ماهيچه‌هاى شكم در اين كار دخالت داشته باشند ؛ اگر ماهيچه‌هاى شكم از نيروى كافى و طبيعى برخوردار باشند خود را پاكسازى مىكنند و اگر ناتوان شوند پاكسازى صورت نمىگيرد و غذا در شكم حبس مىشود . 4 - نيروى حاسهء روده‌ها شايد خود سبب باشد ؛ اگر نيروى حاسه طبيعى و به حد كافى است انسان را به اجابت مزاج وامىدارد و اگر حاسهء روده كاهش يافته و ناتوان است اين حالت كمتر مىشود . 5 - حالت مزاجى بيمار شايد سبب ديرخيزى و زودجنبى براى قضاى حاجت باشد . سوء مزاج سرد و سوء مزاج گرم هر دو قبوضيت را بر بيمار عارض مىكنند . تو در معاينه تشخيص مىدهى كه كدام سبب پادرميانى كرده و حالت كندروى و زودجنبى مدفوع را ببار آورده است . برحسب تشخيص خودت علاج را به كار ببر ! زياد و كمى مدفوع در بيشى و كمى مدفوع بيرون داده شده سببهايى هست كه از اين قرارند : 1 - نوع غذا . 2 - مقدار خوراك . غذاى در اندازهء زياد و تر ، كه مشروب بر آن خورند ، مدفوع زياد توليد مىكند . غذاى كم و كم رطوبت ، بدون مشروب خوردن ، مدفوعش اندك است . اگر گوهر غذايى كه به معده وارد مىشود به حدّ زياد به سوى كبد برود ، مدفوع كم است و اگر گوهر و پختهء غذا كمتر به كبد راه يابد ، مدفوع بيشتر است . تو قبلا ياد گرفته‌اى كه چگونه علاج غذاى بيش از اندازه و به افراط و نتايج آن و غذاى كمتر از اندازهء لازم و نتايج آن را به كار ببرى ، از آنچه دراين‌باره ياد گرفته‌اى استفاده كن !